Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri Başpehlivanlarından Şaban FİLİZ 01.07.1928 yılında Bulgaristan'nın Kuzeydoğu’sunda kalan Deliorman bölgesindeki Tırgovişte (Eski Cuma) iline bağlı Omurtak şimdiki adıyla (Osmanpazarı) kasabasında Babası Ömer ve annesi Hatice hanımın 6 çocuğundan 3.ncüsü olarak dünyaya gelmiştir.
Şaban FİLİZ - 01/07/1928-…1977
1951 yılında 23 yaşında Türkiye’ye göçmen olarak gelmiştir. Uzun boylu cüsseli yapısı ile dikkate çeken Şaban ve ailesine Gümrükte giriş yapılırken düzenlenen Aile Nüfus kaydı olarak FİLİZ soyadı verilmiştir. İkametleri ilk önce Saray Çukuryurt köyüne verilmiştir. Ancak Ovatatar köy’ü sakinleri ile Muhtarı tarafından köylerine gelmeleri ve köyün adına güreşmeleri istemelerinin üzerine Kırklareli Vize ilçesi Akıncılar (Ovatatar) köyüne yerleşmişlerdir. Göç yaşamış bir aile olarak ilk zamanlarda zorluklarla geçen yılları olmuştur. Anlatılanlara göre köyün bakkalı Hüseyin bir gün Şaban Pehlivana şu Balkabağını bir yumrukta kırarsan bir kilo şeker senin olur diye iddaya girmişler. Güçlü kuvvetli olan Şaban pehlivan bir yumrukta kabağı kırmış ve şekeri almıştır. Soranlara Balkabağını kırmasaydık şekeri nereden bulurduk, balkabağı tatlısını nasıl yerdik demiştir.
En arka ayakta soldan 1.nci Şaban FİLİZ, Soldan5.inci baba Ömer FİLİZ. Ayaktakilerden Sağdan Sağda 1.nci Ağabey Mustafa PEHLİVAN 4.ncü anne Hatice FİLİZ,
Türkiye’ye kardeşinden sonra göç eden ağabeyi Mustafa’ya Bulgaristan’da güreştiği için PEHLİVAN’a soyadı verilmiştir. Pehlivan olan abi kardeş Deliormanlı pehlivanların nam saldığı yerden yetişmeleri sebebiyle yöresel güreşlerde çok birincilikler almıştır. 1954-1965 yılları arasında Tarihi Kırkpınar Güreşlerinde Şaban FİLİZ çeşitli boylarda güreşerek madalyalar kazanmıştır.
1954 yılında Küçükorta Büyük boy’da finale kalıp 2.nci. 1955 yılında Başaltında Antalya’lı Kemal TOKMAK’a yenilerek 2.nci. 1956 yılında Başaltında 5.nci. 1957 yılında Baş güreşlerinde Kara Hasan ACAR’a (Bandırma) yenilerek 3.ncü.
1962 yılında 601. Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşlerinde yarı finale kalan başpehlivanlar yenişemediğinden Başpehlivanlık güreşi yapılamamış ve Türkiye'nin başpehlivanı seçilememiştir. Şaban Filiz ile Adil Atan yenişememiş 3 ve 4. kura ile belirlenmiştir. M.Ali Yağcı ile Kara Ali güreşi kuradan sonra başlamış ancak yeniş olmadığından hakem heyeti Türkiye’nin Başpehlivanını ilan etmeden sona ermiştir.1- , 2- , 3-Şaban Filiz-Vize Kırklareli, 4-Adil Atan-Adapazarı, 5-Mustafa Bük-Ordu, 6-Burhan Gürkan-Adapazarı olmuştur.
Soldan sağa 1.nci.Kara Ali ÇELİK 2.nci Şaban FİLİZ 3.ncü Mehmet Ali YAĞCI 4.ncü Cemal TOSUN.
1962 Yılında 601. Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşlerinde Kazandığı Madalya.
1963 yılında Başpehlivanlık final güreşinde Sezai KANMAZ’a yenilerek 2.nci olmuştur.
2-Şaban FİLİZ (Vize Kırklareli)
3-Burhan GÜRKAN (Adapazarı)
4-Adil ATAN(Adapazarı)
1963 yılı Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri Kürsüsü.
Soldan sağa 1nci Kara Ali ÇELİK, 2nci Sezai KANMAZ, 3.ncü Adil ATAN, 4.ncü M. Ali YAĞCI,6.ncı Şaban FİLİZ.
1964 yılında Başpehlivanlık finalinde kol bağlayan Mehmet Ali YAĞCI ile Şaban FİLİZ güreşe sert başladılar. Yağcı’nın Şaban FİLİZ’i gayri nizami boğduğunu gören seyirciler aleyhte tezarühatta bulunmaya başlayınca ortam gerildi. Bu arada Şaban FİLİZ’in ağabeyi Mustafa Pehlivan sahaya girerek yerde güreşmekte olan M.Ali YAĞCI’ya şiddetli bir tekme attı. Taraftarların sahaya girmesiyle büyüyen olaylarda Şaban FİLİZ ve M.Ali YAĞCI’da yumruklaştı. Jandarma olayları güçlükle de olsa yatıştırdıktan sonra pehlivanlar barıştırılarak güreş tekrar başlatıldı.
Güreş devam ederken akşam saat 19.50’de Şaban FİLİZ’in kispeti yırtılınca güreş durduruldu. Şaban Filiz’e kispet bulunması için M.Ali YAĞCI’dan izin istendi. Mütevazı pehlivan M.Ali YAĞCI izin vermiştir. Kispet bulunduktan sonra güreş yeniden başlatıldı. Saat 20.30’a kadar 170 dakika süren güreşte yeniş olmayınca Pazartesi devam edilmek üzere güreşe ara verildi. Pazartesi 10 bin seyircinin önünde saat 10’da güreş tekrardan başladı.60.dakikasında Şaban Filiz’in kispeti yeniden yırtıldı. Bu sefer Şaban FİLİZ kendine uygun kispet bulamayınca kendine büyük gelen Koca Sabri’nin kispetini giydi. Kispeti giydikten sonra M.Ali YAĞCI güreşin 22.nci dakikasında iç kazık ters paçadan yenmek üzereyken Şaban FİLİZ’in hayli bol olan kispeti çıkınca YAĞCI galip gelerek Başpehlivan oldu.
Mehmet Ali YAĞCI ve Şaban FİLİZ Başpehlivanlık Peşrevi
1964 yılının Tarihi Kırkpınar Güreşlerinde Başpehlivanlık sıralaması
1-Mehmet Ali YAĞCI (Sındırgı )
2-Şaban FİLİZ (Vize Kırklareli)
3-Mustafa BÜK (Ordu)
4-Ülfettin ÇEKMECE(Çanakkale)
5-Zülküf KARABULUT (Adapazarı)
1964 Yılı Tarihi Kırkpınar Güreşleri başpehlivanlık güreşleri Kürsüsü
Soldan sağa 1.nci Şaban FİLİZ, 2.nci Mehmet Ali YAĞCI,3.ncü Mustafa BÜK
1965 yılı Başpehlivanlık 2.tur güreşleri kura çekiminden. Soldan sağa 2. Mehmet Ali YAĞCI,3.ncü Mustafa BÜK,5.nci Kara Ali ÇELİK,7.nciSezai Kanmaz, 9.ncu Turan ŞAHİN,10.ncu Şaban FİLİZ.
1965 yılında yapılan Başpehlivanlık güreşlerinde
1-Kara Ali ÇELİK (İzmir)
2- Mustafa BÜK (Ordu)
3- Şaban FİLİZ (Vize Kırklareli)
4-Turan ŞAHİN (Denizli)
5- Mehmet Ali YAĞCI(Sındırgı )
Şaban FİLİZ ve ağabeyi Mustafa Pehlivan Yerel güreşleri kazanarak nam saldığı, Akıncılar köyü ve civar köylerinin kalkınması, refahı için çok çalışmışlardır. Tarihi Kırkpınar Güreşlerinde köylerinin adını tarihe yazdırdıkları için halk tarafından çok sevilmişlerdir. Güreş geleneklerinde yer alan ailenin güreşi devam edilmesinde sülaleden yeğeni Mustafa FİLİZ çıkmıştır. Kendisi Almanya’da Freising takımında güreşmiştir. Türkiye’de yerel güreşlerde sülalesinin adını başarılı bir şekilde sürdürmüştür. Çocukluk arkadaşı emekli Öğretmen Salih Zeki SÖNMEZ tarafından anlatılırken Şaban FİLİZ ve ağabeyinin çalışkan, dürüst, adaletli davrandıklarını ve köyün sulhunu sükûnetini ve huzurunu sağladıkları için herkes tarafında takdir edilmişlerdir.
Şaban FİLİZ ile samimi olan diğer Başpehlivanlar sık sık köye gelip yağlı güreş idmanı yapılırdı. Bunların arasında Mandıralı Rıfat Durak, Kırklarelili Emin ÇİFLİK, Kulelili Emin Yenici Malkaralı Fehmi ÖZKAN, İzmirli Kara Ali ÇELİK’tir. Pehlivanların konaklanması ve ziyafetleri yöre halkı tarafından ilgi ve sevgi ile karşılanırdı. Şaban FİLİZ kendisinde yaşça küçük ve Bulgaristan göçmeni bir aileye mensup olması sebebiyle Kırklareli'nin Babaeski ilçesine bağlı Minnetler Köyünden Başpehlivanı Nazmi UZUN’u çok sevdikleri ve güreşte ilerlemesi için birlikte yağlı güreş idmanları yapmışlardır.
Şaban FİLİZ Tarihi Kırkpınar Güreşlerinde yapmış olduğu güreşler ile yöre halkının onuru olmuştur. Her sene Kırkpınar sonrası köyüne geldiğinde Kuzu ziyafetleri düzenlenmiş ve ödüllendirilmişlerdir. Çok ilginç bir anektodu yazmadan geçmeyelim. Tarihi Kırkpınar Güreşlerinde Şaban FİLİZ’in yaşadıkları tarihte tekerrür etmiştir. Tarihin Kırkpınar sayfalarına isimlerini yazdıran ve er meydanında yaptıkları güreşlerde ikinci olan bazı başpehlivanlar ile aynı kaderleri paylaşmıştır. Birden fazla Kırkpınar Başpehlivanlık finali görmelerine rağmen bir basamak üstte olan Başpehlivanlık birinciliğine ulaşamadığı, Yağlı güreşin hüzünlü hikayeleri arasında kaldığı görülmüştür.
Bunlardan bazıları örnek olarak Hüseyin KARA (GÖNEN) 1940 yılı ile 1949 yılı, Sezgin YÜKSEL(İzmit/KOCAELİ) 1993 yılı ile 1992 yılı, Ekrem YAVUZ (Karamürsel/KOCAELİ) 2005 yılı ile 2008 yılı güreşlerinde hepsi Şaban FİLİZ gibi aynı kaderi paylaşmışlardır. Tarihi Kırkpınar Güreşlerinin geleneğinde ve ritüelinde Başpehlivanlık ne kadar çok istenmiş olsa bile nasip ve kısmette öteye gitmez denilmektedir. Şaban FİLİZ bu kaderi yaşamıştır. Üst üste iki güreş kaybederek Kemerin kıyısından dönmüştür.1963yılından Sezai Kanmaz’a ,1964 yılında’da Mehmet Ali Yağcı’ya kaybederek Başpehlivanlığı kaçırmıştır.
62 yıl sonra da tarih hüzünlü bir şekilde tekerrür etmiştir. Aynı kaderi son zamanların güçlü, kuvvetli ve teknik pehlivanlarından Feyzullah AKTÜRK yaşamıştır. 2025 yılı finalinde Orhan OKULU’ya, 2026 yılında Erkan TAŞ’a yenilerek ikinci kez Altın Kemerin eşiğinden dönmüştür. Böylece 62 sonra Şaban FİLİZ’ in yaşadığı hüzünlü kaderi paylaşmıştır.
Yazımızın sonunda Şaban FİLİZ Kırklareli Güreş tarihinin tozlu sayfalarında unutulup kalmıştır. Kırklareli Güreş Tarihi olarak Türkiye Güreş Federasyon Kırklareli İl Temsilcisi güreş insanı Muhsin NİŞİKLİ bey ile Kırklareli’nin Başpehlivanı Şaban FİLİZ’in adının gün yüzüne çıkartılması için çalışılmıştır. Bu yazımızın oluşmasına katkıda bulunan Yazar Nihat ÖZGE, Pehlivan Hasan ÇAĞILCI, Cumhuriyet Dönemi Kırkpınar Güreşleri “Dualı Çayır’ın 90 yılı Yazar İsmail YILMAZ, Ender BİLAR, Şaban FİLİZ’in yeğeni Mustafa FİLİZ ve çocukluk arkadaşı emekli Öğretmen Salih Zeki SÖNMEZ’e şükranlarımızı sunarım.
Şaban FİLİZ’in aramızdan ayrılışı hüzünlü olmuştur. 1977 yılında İstanbul’dan köyüne dönüş yaparken Çatalca ile Saray arasında elim bir kaza sonucu Ağabeyi ve bir arkadaşı ile beraber vefat etmiştir. Hayata Bulgaristan’ın pehlivanlar yöresinde gözlerini açan ve yaptıkları göç ile Kırklareli İli Vize İlçesi Akıncılar(Ovatatar) köyünden çıkıp Tarihi Kırkpınar Güreşlerinde Başpehlivanlığa yükselen Şaban FİLİZ’i rahmetle anıyoruz.
Kaynakça:
Resimler Cumhuriyet Dönemi Kırkpınar Güreşleri “Dualı Çayır’ın 90 yılı” Yazar İsmail YILMAZ’ın kitabından,
Ender BİLAR arşivinden,
Tercüman Gazetesi yayın arşivinden,
Mustafa FİLİZ arşivinden alınmıştır.
