Karaca İbrahim Bey Camii ve Muvakkithanesi

Barış Toptaş

02.01.2026 - 11:39 Yayınlanma

02.01.2026 - 11:53 Güncelleme

Kırklareli, Merkez İlçe, Karacaibrahim Mahallesi, Salı Yeri Mevkiinde 23 ada, 19 parsel numaralı taşınmaz üzerinde bulunan cami Karaca İbrahim Bey tarafından yaptırılmıştır.

Yapılış tarihi kesin olarak bilinmese de haziresinde bulunan mezar taşlarından yapılış tarihinin H.1050 (1640) olduğu anlaşılmaktadır.[1]

Karaca İbrahim Bey’in kim olduğu bilinmemekle birlikte, Kırklarelili merhum gazeteci Ali Riza Dursunkaya, 1940’lı yıllarda Trakya Genel Müfettişliğinde Yüksek Mimar olarak görev yapan B. Kemal Altan’nın Karaca İbrahim Mahallesini kuran ve aynı adı taşıyan Camiyi inşa ettiren Karaca Beyin mezarının Gelibolu şehitliğinde olduğunu kendisine ifade ettiğini belirtmiştir.[2]

1898-1899 Yıllarında Kırkkilise Mutasarrıfı Yanyalı Mustafa Neşet Paşa’nın öncülüğünde halkın da gayretleriyle yeniden imar ve ihya edilmiştir.[3] Caminin bugünkü Mustafa Kemal Bulvarına bakan cephesine cami masraflarının karşılanması amacıyla Vakfı adına dükkanlar inşa edilmiştir. Bu dükkanlar, Cami minaresi, minber ve kürsü maalesef Balkan Savaşları esnasında Bulgar askerleri tarafından yıkılarak tahrip edilmiştir.[4]

5-315 I. Dünya Savaşı esnasında Askeri Komisyon Reisi Aziz Bey tarafından Camiye ait minare, minber ve kürsü tamir ettirilerek caminin tekrar ibadete açılması sağlanmıştır. Bu tamirat esnasında Camiye bitişik olarak bir de Fetvahane[5] binası inşa edilmiştir. Ayrıca Caminin bir kısmı Kadı Emin Ali Çelebi Çeşmesinin yanındaki yeni rüştiye binası yapılana dek Kırkkilise Rüştiyesi olarak kullanılmıştır. Tamirat Sonrası 1920 yılında, Kırklareli Müftüsü Baha Bey tarafından Caminin iç kapısı üzerine hatıra olarak bir levha astırılmıştır.[6] Söz konusu levhada;

“Tacı cevher düştü, Tarih çıktı re’si hameden

Habbeza oldu Kapan Camii mamuru metin.” yazmakta idi.

Camiye bitişik Fetvahane kısmı sonraki yıllarda Muvakkithaneye çevrilmiştir. Osmanlı Döneminde birçok yerde yapılan ve bazıları günümüzde de ayakta duran muvakkithaneler, saatin yaygın olmadığı o devirlerde halka namaz vakitlerini bildirmek amacıyla inşa edilmiş yapılardır. Genellikle cami külliye veya manzumelerine dâhil veya müstakil olarak meydanlarda inşa edilmişlerdir. Buralarda, maaşını vakıflarından alan ve muvakkit denilen görevliler bulunurdu. Muvakkithanelere tayin edilecek kişilerde aranan şartlar kurumun bağlı bulunduğu vakfın vakfiyesinde belirtilirdi. Buna göre muvakkit ilm-i nücuma (astroloji) ait bilgilere, ilm-i mikata (güneş, ay ve yıldızlar vasıtasıyla zamanın, özellikle namaz vakitlerinin belirlenmesi ilmi) vâkıf olacak, ezan vakitlerini müezzinlere bildirecek, irtifa alma fennini bilip muvakkithane saatlerinin doğruluğunu kontrol ve tashih edecek, cuma ve bayram namazlarında hafızlar ve müezzinlerle birlikte mahfilde hazır bulunacaktı. Mekanik saatlerin yaygınlaşmasına kadar muvakkitler namaz vakitlerinin tespitini güneş saati, kum saati, su saati veya astronomik birtakım hesaplar vasıtasıyla yaparlardı. XVIII ve XIX. yüzyıllarda yaygınlaşmaya başlayan mekanik saatler muvakkitlerin işini nispeten kolaylaştırmıştır. Ayrıca bu saatlerin muvakkithanelere girmesiyle muvakkitlerin görevi zaman içerisinde saatleri tamir ve ayarlarını kontrol etmeye dönüşmüştür.[7]

1-4115 Saatin ve namaz vakitlerinin tam bildirilmesi amacıyla yapılan Muvakkithane 1975 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 10 yıl süre ile Diyanet İşleri Başkanlığına Kuran Kursu olarak kullanılmak üzere tahsis edilmiştir.[8] Bu süre 1986 ve 1996 yıllarında 10’ar yıl süreler ile tekrar uzatılmıştır.[9] Bir dönem Müftülük binası olarak kullanılan Muvakkithane günümüzde kadınlar bölümü olarak kullanılmaktadır.

Bunun yanı sıra Caminin kuzey batı kısmında bir han bulunmakta idi. Yine Belediye hizmet binasının bitişiğinde bulunan çeşmenin bulunduğu alanda tarihi Salıyeri Çeşmesi bulunmakta idi. Yıkılan çeşmenin yerine inşa edilen günümüzde faal olan çeşme maalesef orijinal yapıdan ve estetik dokudan oldukça uzak durumdadır.

1941 Yılında 2010,00 m² büyüklüğündeki Camiye ait Hazire (Mezarlık) yol ihtiyacına binaen Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından 420,00 Lira bedel ile Kırklareli Belediyesine satılmıştır.[10]

4-540

1958 ve 2007 yıllarında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından aslına uygun bir restorasyon geçiren yapının Cami kare planlı olup, 684,02 m² yüzölçümlü arsa üzerinde 256 m² iç mekana sahiptir. Duvarların dış yüzü düzgün yontma köfeki kaplama ve taş dizileri arası tuğla hatıllıdır. Pencereleri taş söveli, üstleri tuğla basık kemerlidir. Pencere önlerinde dövme demir parmaklıklar bulunmaktadır. İç mekan sıvalı ve üzerinde filetolu kalem işleri bulunmaktadır. Mihrabı da sıvalıdır. Çatısı kırma olup, ahşap üzerine alaturka kiremit kaplıdır. Ahşap dikmeler üzerine oturan tek yöne meyilli çatı ile üzeri kapatılmış son cemaat yeri bulunmaktadır. Önü açık olan son cemaat kısmının çatısı kurşun kaplıdır. Minaresi muntazam kesme taş örgülü, tek şerefeli ve külah kesme taşlıdır.[11]

3-1233 Ayrıca, Karaca İbrahim Bey Vakfına ait caminin halk arasındaki diğer adı Kapan Camiidir. Bu ismin kaynağı bilinmemekle birlikte geçmişte Caminin batısından Dingiloğlu Parkına uzanan geçicin adı da Kapan Geçidi adını taşımaktadır. Bunun yanı sıra, 1676 yılında Karadağ’da vefat eden İzmirli Yahudi din adamı ve Tarikat lideri Sabatay Sevi’nin ölümünden sonra Kapani, Karakaşi ve Yakubi mezhepleri olarak üçe bölünmesi ile Kırklareli İl Merkezinde bulunan Kapan Camii ve Karakaş Mahallesi ile Karakaş Bey Camii adlarının varlığı ilişkili midir bilinmez ancak oldukça düşündürücüdür. Özellikle Karakaş Bey Camiinin şehrin geçmişte Yahudi nüfusunun yaşadığı yer içerisinde kalması ve Kırklareli Sinagogu’nun arazisinin yine Karakaş Bey Camii Vakfı tarafından icareteyn[12] ile Musa Sinagog Vakfına verilmesi bu ilişkiyi kısmen desteklemektedir.