“Halk Edebiyatı yangılı sözler kaynağıdır” Kul Ermiş

Vücut - name:

İnsan ve dünyanın faniliğini konu edinen Halk Edebiyatı nazım türüdür. Bir insanın ana karnına düşüşünden ölümüne kadar geçirdiği değişiklikler ve yaptığı şeyler manzum olarak anlatılır. Hatta bazı vücut-namelerin ölüm sonrasını bile anlattığı görülür. Vücut-nameler daha çok erkekler için yazılmıştır.

Genellikle on bir heceli olan vücut-nameler, dörtlük sayılarının fazlalığı nedeninden bazen destanla karıştırılır. Yaş destanı da denilen bu türe Doğu Anadolu ve Azerbaycan âşıkları arasında mahres-name de denilmektedir.17 – 18 yüzyılda yaşayan Azerbaycan / Ahılkelekli Hasta Hasan’a ait vücut-name(yaş destanı) buna en iyi örnektir.

Peltek-name:

Kekeleme şiirine denir. Lisan-ı pepeği adı da verilmektedir. Halk Edebiyatı nazım şeklidir. Âşık, sözcüklerin ilk hecelerini, bazen de sözcüklerin çoğunu kekeleyerek söyler. Bu tekrarlar kesinlikle ölçüye dâhildir. Sözgelimi: Abdi İmam’dan bir eser.

Bu bu bugün gö gö gördüm yü yü yüzün dilberâ

Ba ba baktım gö gö gönlüm oluptur ziyaâ

Di di dilim pe pe peltek sö sö söyler zebanım

Ne ne ne derse de de desin dimesin tek sana

A a aşkım me me meni ha ha hayran eyledi

Şö şö şöyle bi bi bilkin sa sa sana iltica

Ya ya yarım ha ha haşa se se senden dönmezem

Gü gü günde ka ka kalsın ba ba bana sun cefâ

De de derdim ço ço çoktur me me merhem isterim

U u umman se se senden ga ga gayrıdan şifâ

Su su suçum ha ha hadsiz se se senin katında

No no n’ola ba ba behşet ke ke kerem kıl ata

A a “Abdi” gi gi gibi ni ni nice âşıkın

Va va vardır şa şa şahım ca ca canlar verir sana…

Alın-name:

Alın yazısı da denilmektedir. Kader olarak da işlenmiştir. Halk Edebiyatı nazım şeklidir. Düz yazı olarak da işlenmiştir. İyi olursa Allah’tan kötü olursa felektendir. Bu konu uzun uzun yazılmış ve şiirlerle, romanlarla anlatılarak işlenmiştir.

Kıyafet-name:

Bir kimsenin dış görünüşüne bakarak karakterini tayin eden ilme denir. Bir kişinin ardından gitmek anlamına da gelmektedir. Türkçe de fiziki olarak elbise, şekil, suret, görünüş anlamlarında da kullanılmıştır. Halk Edebiyatı türlerindendir.

İnsan vücudunun ruhu kaplayan bir elbise olduğu düşünüldüğü için, insanın göz, kulak, el, ayak, saç vs organlarına bakarak karakteri ve ahlakı hakkında görüş ve hükümler verilmiştir. Bu tür ilimle uğraşan kişilere “kayıf” veya “kıyafetşinas” denmektedir. B u konuda yazılmış esere de “kıyafetname” denilmektedir. İlk müstakil kıyafetname “1449-1503”yıllarında yazılmış ve Hamdullah Hamdi’ye aittir. Daha sonra bu konuda eserler verenler de vardır. Sözgelimi bir eser.

Omuz

Omzı sivri olursa ol insanun

Dini vü mezhebi kem olur anun

Kısa olursa gayet ebleh olur

İnce olsa acâyib esfeh olur

Eğri olursa fikri togrı olur

Mu’tedil olsa aklıugrı olur.

Hamdullah Hamdi.

Boy

Kim ki boyudur tavil

Sâde dil olur cemil

Kim ki boyudur kasir

Hilesi vardur kesir

Kim ki vasat boyludur

Âkıl u hoş huyludur…

Erzurumlu İbrahim Hakkı

“ Halk Edebiyatı yangılı sözler kaynağıdır”

Kul Ermiş

Mustafa Ermiş

Halk Şairi Ressam