İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar, yaşamın olduğu her yerde ölüm kaçınılmaz bir sondur.
Tarihin erken dönemlerinden itibaren insanlar yaşadıkları alan ve çevresinde ölen yakınlarını defnetmek üzere çeşitli mezarlık alanları oluşturmuştur. Kırklareli ve çevresinde Türk, Rum, Bulgar, Yahudi ve az sayıdaki diğer etnik kökenli halkın yaşaması, ister istemez farklı mezarlık kültürlerinin oluşmasına yol açmıştır.
Ali Rıza Dursunkaya, 1900’lü yılların başında Kırklareli Şehir Merkezinde, Karaumur Mezarlığı, Şehitlik, İstanbul Yolu Mezarlığı, Tellakzade Mahallesi Mezarlığı, Namazgah Mezarlığı, Hacılar Ezanlığı Mezarlığı, Kırklar Baba Mezarlığı, Sinan Dede Tekkesi Mezarlığı, Kapan, Kadı Emin Ali Çelebi, Karakaş, Hızır Bey, Helva Baba ve Kule Camii Mezarlıklarının bulunduğundan bahsetmekte, birçoğunun Balkan Savaşları esnasında, bazılarının da yol genişletme ve yapılaşma çalışmaları sırasında ortadan kaldırıldığını belirtmiştir.[1] Nazif Karaçam ise Atatürk ve Ticaret Liselerinin bulunduğu alanın çok eski bir mezarlık olduğunu, 1960’lı yıllardan sonra bu mezarlıkların kaldırılarak yerleşim alanı haline getirildiğinden bahsetmiştir.[2]
Yanakopulos; Kırklareli Merkezinde içerisinde Bulgarlara ait bölümler de olan, iki Rum mezarlığı, dört Müslüman mezarlığı ve bir Yahudi Mezarlığının bulunduğunu söylemektedir.[3]
1.1. MÜSLÜMAN MEZARLIKLARI
1.1.1. Hacılar Ezanlığı Mezarlığı
Hangi tarihte kullanılmaya başlandığı bilinmeyen mezarlığın günümüze sadece, Karacaibrahim Mahallesi, 534 ada, 1 parsel numaralı taşınmazın kuzey kısmında bulunan kısmı ulaşmıştır. Öncesinde, eski sanayi sitesi, otogar ve Belediye Kültür Merkezinin bulunduğu alanlarını kapsamaktaydı. Taş duvar ile çevrili mezarlığın üç kapısı bulunmakta idi. Birinci kapı otogarın karşı köşesinde, ana kapı Kültür Merkezi giriş kapısının olduğu yerde, üçüncü kapı ise iki kapının yaklaşık 20 metre kadar ilerisindeydi.[4]
1902 Yılında Mutasarrıf Neşet Paşa döneminde, Kadı Halit Bey başkanlığında kurulan bir heyet ve halkın yardımları ile asri bir mezarlık haline getirilmiştir. 1912 Yılından itibaren Karaumur Mezarlığına definler yasaklanması ile buradaki mezarların bazıları Hacılar Ezanlığı Mezarlığına nakledilmiştir.[5] Yaşanan işgaller nedeniyle bozulan mezarlık, Yunan işgali sonrası (1922) Ali Rıza Dursunkaya, Emin Kavaf ve Hatip Mehmet Bey’den oluşan bir heyet ve halkın da yardımı ile etrafına tel çekilerek koruma altına alınmıştır. Sonraki yıllarda Jandarma Komutanı Şevki Üsteğmen ve halkın desteğiyle Karahıdır ve Asilbeyli Köylerinden getirilen taşlar ile mezarlığın çevresine taş duvar örülmüş ancak tamamlanamamıştır.[6]
1935 Yılında Belediye Başkanı Mehmet Can Yeniley döneminde mevcut mezarlıklardan birinin genişletilerek asri mezarlık haline getirilmesi esası kabul edilmiştir. Bu kapsamda istimlak işlemleri yapılmış, duvar inşası için harcanacak para temin edilerek hazırlıklar tamamlanmıştır. Albay Hasan Tahsin Bey döneminde de mezarlığın çevresine duvar örülerek koruma altına alınmıştır.[7]1940’lı yıllarda Belediye Başkanı Haşim Peksöz döneminde bazı eksiklileri giderilmiştir. Bu dönemde, Hacılar Ezanlığı Mezarlığı dışında başka bir mezarlığa defin yapılması tamamen yasaklanmıştır.
1991 Yılında söz konusu mezarlık alanı içerisine Kültür Merkezi inşası için proje yapılmış, 1992 yılı içerisinde Belediye Encümen Kararı ile mezarlığın nakil edilmesi uygun görülmüş, mezar sahiplerine mezarları Camiikebir Mahallesindeki yeni mezarlığa taşıması duyurusu yapılmıştır. 27 Aralık 1992 tarihinde Kültür Merkezinin temellerinin atılmasıyla, nakledilemeyen mezar taşlarının bir kısmı günümüzde bulunan mezarlık alanı içerisine, bir kısmı ise Kırklareli Belediyesinin Şeytandere Mevkiinde bulunan şantiye alanı içerisine gelişigüzel bırakılmıştır. Mezarlık alanı içerisindeki birçok mezar taşı ile lahitler kırılarak tahrip edilmiştir. Osmanlı dönemine ait ihtişamlı mezarlar ise definecilerin gazabına uğramıştır. 2018 Yılında Pazar yeri kısmına duvar örülen kısmen çevre düzenlemesi de yapılan mezarlık kaderine terk edilmiş durumdadır.[8]
Mevcut mezarlıkta, menhir tarzı yazıtsız dikilitaş tarzı mezar taşları, Osmanlı Dönemine ait üzerinde Osmanlıca yazıt bulunan ve sarıklı, fesli, silindirik, takkeli, sekiz köşeli, on köşeli, düz, lahit mezarlar taşları ile Cumhuriyet dönemi mezar taşları bulunmaktadır. Üzerlerinde servi, hurma, asma, akantus, stilize yaprak ve çiçekler motifler kullanılmış olup, en çok kullanılan motfiler ise ayak taşlarında hurma ya da üzüm salkımlarından oluşan süslemeler olurken, akantuslar baş taşlarının tepeliklerinde görülmektedir. Mezar taşlarında yazı çeşidi olarak Sülüs ve Talik kullanılmıştır. Mezar taşlarının büyük çoğunluğu parçalanmış ve kötü durumdadır. [9]
2. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescilli olan Hacılar Ezanlığı Mezarlığının mevcut durumu tarihi mirasa ve kültürel zenginliğimize duyulan saygı açısından endişe verici bir durumdadır. İçerisinde Kültür Merkezinin de bulunduğu mezarlığın, Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Kurulundan alınacak izinler ile birlikte Hacılar Ezanlığı Mezarlığı adı altında eski görünümüne kazandırılması elzem niteliktedir. Bu kapsamda ecdat yadigarı bu tarihi mezarlığın, geçmişle bağın kopmaması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla içerisindeki tüm mezar ve mezar taşlarının ivedi bir şekilde tek tek katalog altına alınması ve çevre düzenlemelerinin yapılması gerekmektedir.
1.1.2. Karaumur Mezarlığı
Ali Rıza Dursunkaya’nın bahsetmiş olduğu Karaumur Mezarlığı ile Nazif Karaçamın 1960’lı yıllarda yerleşime açılarak ortadan kaldırıldığını söylediği mezarlık, bugün Hastane Caddesinin sağ ve sol tarafında bulunan Karaumur adı ile anılan Müslüman mezarlığıdır. Söz konusu mezarlık günümüze ulaşmamıştır. 1912 Yılından itibaren bu mezarlığa definler yasaklanmış, buradaki mezarların bazıları Hacılar Ezanlığı Mezarlığına nakledilmiştir.[10]
1939-1940 Yıllarında yapılan kadastro ve tapulama çalışmaları sonucunda, Camiikebir Mahallesinde bulunan 58 ada 1 parsel, 76 ada 1 parsel, 78 ada 1 parsel, 84 ada 1 parsel, 116 ada 1 parsel, 218 ada 1 parsel, Karakaş Mahallesinde bulunan, 73 ada 18 parsel, 75 ada 1 parsel, numaralı taşınmazlar mezarlık vasıfları ile Kırklareli Belediyesi adına tescil edilmiştir. Mezarlık 1960’lı yılların başında ise ortadan kaldırılmıştır.[11] Karaumur Mezarlığının günümüzde Atatürk Anadolu Lisesi, Anadolu Ticaret Meslek Lisesi, Öğretmen Evi, Karaumur Otoparkı, Belediye Atatürk Kültür Merkezi, Egem Market, eski Türkşeker Arazisi ve eski S.G.K. Hastanesi otoparkının bulunduğu alanı kapsadığı anlaşılmaktadır.[12]
Söz konusu mezarlığın içerisinde Rufai Tarikatından Sinan Dede adındaki bir şeyhe ait bir zaviye bulunmakta, zaviye bahçesinde kendisinin ve dönemin meşhur şairlerinden Karakaş Hacı Mehmet’in mezar taşında da adı geçen Elifa’nın mezarının olduğu ayrı bir mezarlık bulunmaktaydı.
H.1100 (1688) yılında inşa edilen basit ahşap birkaç odadan oluşan zaviye, 30 Kasım 1925'te kabul edilen 677 sayılı Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Kapatılmasına İlişkin Kanun kapsamında kapatılmış, sonrasında yıkılarak arsa haline getirilmiştir. Zaviyenin yeri bilinmemektedir. [13]
Öte yandan Karaumur Meydanına çok yakın bir konumdaki, 125 m2 yüzölçüme sahip 73 ada, 30 (eski 18 parsel) parsel numaralı taşınmazın ayrı bir parsel numarası ile tescil edilmesi, diğer parsellere göre kıyaslanmayacak şekilde küçük olması Sinan Dede Zaviyesinin burada olma olasılığını güçlendirmektedir.
1.1.3. Kırklar Dergahı ve Mezarlığı (Kırk Şehitler Anıtı)
Haticehatun (Kocahıdır) Mahallesinde 247 ada, 8 parsel numaralı taşınmazın üzerinde şehrin en yüksek kesiminde bulunmaktadır. Günümüzde Kırk Şehitler Anıtı olarak düzenlenen alan öncesinde Kırklar Dergahı ve mezarlığı olarak kullanılmakta idi. Dergah ve Mezarlık 1363 yılında I. Murat Hüdavendigar Döneminde, Demirtaş Paşa komutasındaki Türk ordularının Kırklareli’ni Bizanslılardan almaları sırasında şehit düşen Kırk Akıncı adına, 19. Yy. ortalarında Hacı Ali Paşa tarafından inşa edilmiştir. Halk arasında Kırklar Baba Dergahı olarak anılmaktadır. [14]
1896 Yılında harap durumda olan dergahın bakım ve onarımı için çalışmalar yapılmış ancak Hazinece ödeneğin karşılanamaması nedeniyle bu onarım gerçekleşmemiştir.[15]
Balkan savaşlarından esnasında tamamen tahrip edilen dergahın yerine 1960 yılında İmar Yaşatma Derneği tarafından Kırk Şehitler Anıtı yaptırılmıştır. Aynı dernek tarafından anıtın yanında bir ilk okul ve bir de cami yaptırılmıştır. Dernek tarafından yaptırılan her üç yapı da Kırk Şehitler adını taşımaktadır. [16]
İlk inşasında 14 sütundan oluşan dikdörtgen planlı anıt 1972 yılında 40 sütunlu hale getirilmiştir. 2001 Yılında bakım ve onarım görmüştür. Sütunların tamamı mermer ile kaplıdır. İçerisinde yer alan dikdörtgen planlı bahçenin ortasında üzeri yekpare bir mermer kapak ve oval bir delik ile içinde çiçek ekilmiş toprak bulunan bir lahit vardır. Lahitin üzerinde “Kırk Şehitlerin Ruhlarına Fatiha” cümlesi yer almaktadır.
Mermer lahitin ayak ucunda akıncı müfrezesi kumandanlarından Saltık Bey, Bababan Bey, Kılıç Arslan Bey, Satılmış Bey, Demirhan Bey, Yahşi Bey, Akçahan Bey, Durmuş Bey, Kayahan Bey, Sungur Bey, Karacakaya Bey’in isimleri yazılıdır. Lahitin Batısında Umut, Koğan, Samsa, Oymak, Aydın, Doğan, Uysal, Candemir, Palatekin, Kıran Yiğit, Şahver, Harzem, Akaalp, Mirzaalp isimleri yazılıdır. Lahidin Doğusunda Haltekin, Muzatuğ, Akagün, Satılmış, Maksut, Yıldırım, Karaca, Gökçe, Murat, İlhan, Habip, Mirza, Tekçe, Çavuş, Demirhali, Mehmet isimleri yazılıdır.
Anıtın iki yanında, 1920 yılında Yunan İşgali esnasında Yunanlı askerler tarafından Koruköy civarında şehit edilen ve mezar taşlarında doğum tarihleri yazan üç şehidimize ait iki mezar daha bulunmaktadır.[17] Bu mezarların ayak uçlarındaki taş üzerinde birer mermer kitabe vardır. Sağdaki mezar taşında Süleyman Oğlu Şerif Tarlacılar 1860 Dereköy, Süleyman Oğlu Mehmet Gökmen 1865 Dereköy, soldaki mezar taşında İbrahim Oğlu Osman Aşırıcı 1865 Kapaklı Köyü yazmaktadır. [18]
1.1.4. Kırklareli Şehitliği
Hatice Hatun Mahallesi (Kocahıdır) 206 ada, 1 parsel numaralı taşınmaz üzerinde bulunmaktadır. Söz konusu mezarlıkta eskiden kalma pek çok mezar var ise de Balkan Savaşları ve Yunan işgali esnasında kitabe ve taşları kırılarak tahrip edilmiştir. [19]
Bugünkü Şehitliğin yapımına, 1926 yılında Kırklareli İkinci Süvari Tümen Komutanı olan, Bakü Fatihi ve Büyük Taarruzda Birinci Süvari Tümenin başında 9 Eylül 1922’de İzmir’e ilk giren orduların başındaki Tüm General Mürsel (Bakü) Paşa döneminde kurulan bir komisyon marifeti başlanılmış, 1930’lu yılların başlarında tamamlanmıştır.
1944 yılında da General Tevfik Topçu’nun gayretleri ile Şehitlikler İmar Kurumunca 8.000 Lira masraf ile tamir ve ihya edilmiştir.[20]
1963 yılında Türkiye Şehitlikleri İmar Cemiyeti tarafından yeniden düzenlenmiştir.[21]
Sonraki yıllarda şehitlik arazisi ifraz edilerek ikiye bölünmüş, kalan şehitlik arazisi 268 ada, 5 parsel numarasını alırken aradan geçen yol Işıklar Caddesi ismini almış, şehitliğin bölünen diğer parçası üzerine (1101 ada, 6 parsel) bir kamu binası inşa edilmiştir. Söz konusu alan günümüzde Afet Acil Durum Müdürlüğü Hizmet Binası olarak kullanılmaktadır.
Sivil ve Askeri Şühedaya ait olan Şehitlik, altıgen kaide üzerine üstte birleşen üç sütundan oluşan anıt sonradan yapılan onarımlar ile kare kaide üzerine yukarıya doğru daralan kare kesitli dikilitaş şeklinde yeniden yapılmıştır.
İçerisinde Osmanlı Dönemi mezar taşları ile Balkan Savaşları esnasında şehit düşen askerlerimize ait mezarlar da bulunmaktadır. Bu mezarların biri, İkinci Orduyu Hümayun Piyade Onuncu Alayın, Birinci Taburunun, İkinci Bölüğü Yüzbaşısı, 1906 yılında vefat eden Priştineli Hıdır Ağa’ya aittir.[22]
Şehitlik içerisinde, 1930 yılında vefat eden Kırklarelili Vali Abdurrahman Tanyolaç’ın eşi Hatice Hanım, 1932 yılında bir uçak kazası esnasında şehit düşen Kırklareli Jandarma Komutanı İsmail Hakkı Bey’in kızı Mefharet Hanım, 1934 yılında İkinci Süvari Alayı Yedek Subayı iken attan düşerek vefat eden genç Üsteğmen Vecdeddin Ar, 1940 yılında kıtasından terhis edilerek tezkeresini almış ve sivil elbiselerini giydikten sonra komutanlarına veda etmek ve yıllardan beri bineği olan atının gözlerini öpmek için gittiği an atın alnına isabet eden çiftesi ile vefat eden Niğdeli Gedikli Başçavuş, Maruf Gazi Mihal sülalesinin son evladı olan Ahmet Bey, Kırklareli Milletvekili Doktor Fuat Umay’ın annesi ve emekli sorgu hakimi Mehmet Umay’ın Eşi Seniye Umay, 1974 yılında vefat eden Levazım Yarbay Muammer Ali Ceylan ve bazı kamu görevlileri ile yakınlarına ait mezarlar bulunmaktadır.[23]
Şehitlikte, son dönemde terörle mücadele, sınır ötesi operasyonlar ve görev esnasında şehit düşen polis ve askerlerimize ait mezarlar bulunmaktadır. 1981 yılında şehit düşen Polis Memuru Hasan İbrik, 1985 yılında şehit düşen Hüseyin Dağlar, 1994 yılında Şehit düşen Jandarma Komando Er Mustafa Kalenci, 1998 yılında şehit düşen Jandarma Er Ömer Şaban Durman, 2016 yılında şehit düşen Piyade Astsubay Üst Çavuş Göktan Özüpek, 2023 yılında şehit düşen Komiser yardımcısı Selim Sarıkaya’ya ait mezarlar bulunmaktadır.
1.1.5. İstanbul Yolu Mezarlığı
İki bölümden oluşan mezarlık Şehitliğin hemen karşısında bulunmakta idi. Günümüze ulaşmamış olup, üzerinde Kamuya ve özel mülke konu konutlar. bulunmaktadır.[24]
1.1.6. Namazgah Mezarlığı
Hamidiye Mahallesi, 373 ada, 35 parsel numaralı taşınmaz üzerinde, bugün Kırklareli Eğitim ve Araştırma Hastanesinin doğusu ile Ağız ve Diş Hastanesinin kuzey kısmında yer alan boşluk içerisinde bulunmakta idi.
Ali Rıza Dursunkaya, 1947 yılı itibari ile Namazgah Mezarlığının metruk olduğunu ve mezarlığa 50-60 yıldır defin yapılmadığını belirtmiştir.[25]
1940’lı yıllarda mezarlığın bulunduğu alan üzerine Çakmak Hattı Projesi kapsamında, iki adet askeri mevzi inşa edilmiştir.
1960’lı yıllarda ise Belediyece çam ağaçları dikilmek suretiyle ağaçlandırılan taşınmazın üzerinde herhangi bir namazgah yapısına ve mezarlığa rastlanılmamıştır.[26]
Sonraki dönemlerde alan içerisine beton ve granit malzeme ile gelişi güzel bir yatır mezar inşa edilmiştir. Yatır mezarın üzerinde birkaç kırık mezar taşı ve hemen yakınında parça parça yığılmış durumda bulunan ve yine sonradan bu alana getirilen, muhtemelen eski Kızılay binasına ait olduğu düşünülen bazı kesme taşların bulunmaktadır, 2021 Yılında, Ağız ve Diş Hastanesinin kuzey kısmında yapılan sondaj kazıları sonucunda ise bazı mezarlara ait kalıntılara ulaşılmıştır. Bu nedenle alan, Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Kurulunun 28.10.2020 tarih ve 7184 sayılı kararı ile 2. Grup Korunması Gerekli Kültür Varlığı olarak tescil edilmiştir.
Geçmişte Bayram Namazlarının kılındığı, Yağmur Dualarının ve Hıdırellez kutlamalarının yapıldığı bu alan üzerinde Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Kurulundan gerekli izinler alınmak suretiyle kültürel mirasa sahip çıkmak, geçmişi yad etmek ve ecdada saygı çerçevesinde tescil edilen alan üzerinde sembolik de olsa Namazgâh yapısına ait mihrap ve minberin yapılması, uygun bir bilgilendirme panosu ile insanların bilgilendirilmesi gerektiğini düşünmekteyim.
1.1.7. Tellakzade Mahallesi Mezarlığı
Ali Rıza Dursunkaya, Tellakzade Mahallesi Mezarlığının üzerine göçmen evleri yapıldığını belirtmiş ancak tarih vermemiştir.[27] Yukarıda gösterilen 1900’lü yılların başına ait haritada yeri işaretlenmeyen, 1940’lı yıllara ait kadastro paftalarında gösterilmeyen mezarlığın nerede olduğu bilinmemekte olup, muhtemelen 1877-78 Osmanlu Rus Savaşı sonrası metruk hale geldiği ve yaşanan göçler ile üzerlerine konutlar inşa edildiği düşünülmektedir.
Öte yandan Kırklareli şehir merkezinde yer alan sokak ve cadde isimleri oldukça eski ve anlamlı nitelikte ipuçları verebileceğinden Akalar Mahallesinde ki sokak isimleri ayrıca incelenmiştir. Söz konusu Mahallede Kabristan Sokağı isminde bir sokağın mevcut olduğu, ancak sokağın çıkış noktasında Namazgah Mezarlığı ile kesiştiği görülmüştür. Diğer taraftan Akalar Mahallesinde Muhacir Sokağı ismiyle başka bir sokak daha bulunmaktadır. Ali Rıza Dursunkaya’nın bahsettiği üzerine göçmen evlerinin inşa edildiği mezarlık alanın bu alan olduğu kuvvetli bir ihtimal olarak karşımıza çıkmaktadır.
Öte yandan 28 Nisan 2026 günü, Semra-Ayhan Çetintaş Kültür ve Sanat Merkezinde yapmış olduğum sunum esnasında dinleyicilerden biri çocukluğunda Doğan Işıkalp İlkokuluna gelmeden Dereköy yolunun alt tarafında yani Muhacir Sokağın olduğu bölgede dikili mezar taşlarının olduğunu belirtmiştir.
1.1.8. KIPTİ MEZARLIĞI
Hamidiye Mahallesi (Atatürk) 374 ada, 54 parsel numaralı taşınmaz içerisinde bulunan Kıpti Mezarlığı, Kazım Karabekir Caddesi ile Çocuk Trafik Eğitim Parkının arasında kalmaktadır. 2005 Yılına kadar kısmen ulaşan mezarlık, 2007 yılında TOKİ konutlarının yapımı ile başlayan süreç sonrasında tamamen ortadan kaldırılmıştır. 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilen mezarlık alanında, boyları 1 m. ile 3 m. arasında değişen çok sayıda menhir şeklinde yazısız mezar taşı bulunmakta idi.[28]
1.2. GAYRİMÜSLÜM MEZARLIKLARI
1.2.1. YAHUDİ MEZARLIĞI
Kırklareli Merkezinde günümüze ulaşan gayrimüslimlere ait tek mezarlık, Karakaş Mahallesi Sungurbey Caddesinin sonunda bulunan, Yeni Türk Mezarlığının karşısındaki, yaklaşık 400 yıllık bir tarihi geçmişe sahip olan Yahudi Mezarlığıdır. Yakın geçmişe kadar ciddi bir şekilde tahrip edilen mezarlık, çevresine yüksek duvarların yapılması ile kısmen de olsa koruma altına alınmıştır. Bakımsız durumdaki mezarlıkta yaklaşık 450-500 adet mezar taşı bulunmaktadır. Tel Aviv Üniversitesince yapılan bir çalışma sonucunda mezarlıkta, 458 adet mezar taşı tespit edilmiştir. Bu mezar taşlarının üzerindeki yazıtların 231’i İbranice, 165’i Yahudi İspanyolcası (Judeo-Spanish / Ladino), 23’ü Türkçe Karakterli Yahudi İspanyolcası ve 9’u Türkçe’dir. Mezar taşlarının 5’’i 1700-1799, 124’ü 1800-1899, 281’i 1900-1999 dönemlerine aittir.[29]
Türkçe yazıtlı mezarlardan biri “Bir Zamanlar Kırklareli’de Yahudiler Yaşardı” Kitabının yazarı Erol Hakeri’in büyük annesi olan Ester Adoto Haker’e aittir. Mezar taşında ise “Burada, hayatını çok sevdiği kocası ve çocuklarına vakfetmiş, sevmiş ve onlardan derin hatıralarla 74 yaşında ayrılmış olan Ester Adato Haker yatmaktadır. Sizden Aman diler. Doğuşu 1883, Ölümü 6/8/1957” yazmaktadır.
Çoğunlukla mermer malzeme kullanılan mezar taşları dikdörtgen kapaklı veya silindirik gövdeli sanduka şeklindedir. Mezar taşlarının üzerindeki kabartma ve kazıma tekniği ile işlenen yazılar ve altı köşeli davut yıldızı başta olmak üzere, çeşitli geometrik ve bitkisel motifler bulunmaktadır. Yahudiler için sonsuzluğu sembolize eden akasya dalı motifi bazı mezar taşlarında görülmektedir.
1.2.2. BULGAR MEZARLIĞI
Tellakzade Mahallesi (Akalar) 895 ada, 10 ve 11 parsel numaralı taşınmazlar üzerinde bulunmaktadır. Mezarlıkta 2000’li yılların başına kadar çok az mezar taşı kırık dökükte olsa bulunmakta idi. Günümüzde tamamen yok olmuştur.
1.2.3. RUM MEZARLIKLARI
Kırklareli Merkezinde Rumlara ait iki mezarlık bulunmakta idi. Bunlardan birincisi şehrin kuzeybatısında ikincisi ise şehrin yakınında kuzeydoğusunda yer alan Kırk Şehitler Kilisesinin bahçesinde idi. Büyük mezarlık 1882 yılında batı yönüne doğru genişletilmiştir. Bu mezarlığın batı tarafına sonradan eklenen geniş alana görkemli bir şapel bir fırın, bir oda ve bir kahvehane inşa edilmiş; ayrıca bir kuyu kazılmıştır. Mezarlığa birçok ağaç dikilmiş ve güney tarafı bir duvarla çevrilmiştir. Şapelin kapısının üzerindeki mermer levhada bir kitabe bulunmakta idi. Şapelin üzerindeki kitabede;
"En Yüce Olanın bu tapınağı, her türlü iyiliğin savunucusu Abydos Piskoposu Chrysanthos'un döneminde inşa edilmiştir. Arazi, Sari Petraki tarafından bağışlanmış; inşaat ise mütevelli heyeti üyeleri Nalli Athanasaki, Panagiotou Giokoglou, Kourtoglou Ilia ve Mimar Zissos'un titiz denetimiyle yürütülmüştür. Ortodoks Rum vatandaşların bağışlarıyla bu tapınağın yükselmesi için büyük bir şevk gösterilmiştir. Kırkkilise, 1 Mayıs 1882."
Mezarlıkta bulunan en eski tarihli (10 Ocak 1802) mezarın üzerinde ise,
"Tanrı'nın kulu, Dimitra'nın kızı Eudokia burada yatmaktadır. Rab onu cennetinde doğrularla beraber eylesin.” yazmaktadır.
Bu mezarlığa 1878 yılında Rus askerleri de defnedilmiştir. Rusça kitabelerin bulunduğu iki mermer levhanın yer aldığı bu mezarlar, duvarla çevrili bir bölme içinde bulunmakta idi. 1870'teki Bulgar Eksarhlığı'nın kurulması ile birinci Rum Mezarlığının kuzeydoğusunda bulunan ve eskiden yol olan bir dere ile ayrılan bir bölümü Bulgarlara bırakılmıştır.[30]
[1] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 103, 104, 105.
[2] Nazif Karaçam, a.g.e., s. 133.
[3] Yannis S. Yanakopulos, a.g.e, s. 66.
[4] Ünal Başkur, alternatifgazetesi “Ata Yadigarı Alan, Korumaya Alındı” 19.12.2023.
[5] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 105.
[6] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 104, 105.
[7] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 105.
[8] Kırklareli İl Yıllığı, 2000, s.226, kirklarelienvanteri.gov.tr “Kırklareli Eski Mezarlığı”.
[9] Gülay Apa Kurtişoğlu "Kırklareli Karacaibrahim Mahallesi Eski Mezarlığı Osmanlı Dönemi Mezar Taşları" s.60, 62,63,64
[10] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 105.
[11] Nazif Karaçam, gazetetrakya.com, 08/01/2008 tarihli yazı.
[12] Camiikebir ve Karakaş Mahalleleri Kadastro Paftaları.
[13] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s.78, 85.
[14] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s.84, 85.
[15] BOA, BEO, 846 - 63389
[16] kulturportali.gov.tr “Kırk Şehitler Anıtı – Kırklareli”
[17] Orhan Biricik’e Dereköy şehitlerimizden Şerif Tarlacılar’ın akrabaları tarafından verilen bilgi,28.4.2026
[18] kulturportali.gov.tr “Kırk Şehitler Anıtı – Kırklareli”
[19] Kırklareli İl Yıllığı, 2000, s.110
[20] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 104.
[21] Kırklareli İl Yıllığı, 2000, s.110
[22] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 104.
[23] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 104.
[24] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 105, 126.
[25] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 105, 126.
[26] Kadastro Tutanağı.
[27] Ali Rıza Dursunkaya, a.g.e., c.2, s. 105,
[28] Hasan Hünerli’den alınan bilgi.
[29] jewishturkstones.tau.ac.il
[30] Yannis S. Yanakopulos, a.g.e., s.262.
